Kolonisten van Catan: het bordspel waar vriendschappen op de proef worden gesteld
- Geplaatst op
- door Daniël van der Linden |
- Blog en Gezelschapsspelletjes
Je hebt net twee schapen en een steen op zak, maar je hebt tarwe nodig. Je kijkt je tegenstander aan. Die lacht. Dan pakt hij precies het stuk grond in dat jij wilde bebouwen. Je moet een andere weg bedenken, en snel, want hij heeft al acht punten. Welkom bij Kolonisten van Catan, het bordspel dat vriendschappen op de proef stelt en avonden zonder aankondiging opslokt.
Catan verscheen in 1995 en won meteen de Spiel des Jahres. Sindsdien groeide het uit tot een van de bestverkochte bordspellen aller tijden, met grote uitbreidingen, losse varianten en digitale versies. In dit overzicht vind je alles: van het basisspel tot Catan Steden en Ridders, en van Catan Junior tot Catan Het Duel.
Wat is Catan?
Stel je voor: een onbewoond eiland, opgedeeld in weilanden, bossen, heuvels en bergen. Jij en je tegenstanders beginnen elk met twee nederzettingen en twee wegen, en vanaf dat moment race je naar tien punten. Grondstoffen verzamelen, handelen, bouwen, en ondertussen voorkomen dat de speler naast jou te sterk wordt.
Het bord bestaat uit zeshoekige tegels die je elke keer anders neerlegt, waardoor geen enkel potje hetzelfde verloopt. De dobbelstenen bepalen welke tegels grondstoffen produceren, maar hoe jij je nederzettingen plaatst en met wie je handelt, bepalen uiteindelijk wie wint. Dat evenwicht tussen geluk en strategie is precies waarom Catan al dertig jaar op tafel belandt.
Hoe werken de spelregels?
Elke tegel op het bord heeft een getal. Gooi je de dobbelstenen en valt dat getal? Dan produceert die tegel een grondstof voor iedereen met een nederzetting ernaast. Hout, klei, graan, wol en steen: met die vijf grondstoffen bouw je alles.
Wegen kosten hout en klei. Een nederzetting kost hout, klei, graan en wol en levert je een punt op. Upgrade je die nederzetting naar een stad met graan en steen, dan produceert die plek voortaan twee grondstoffen per goede gooi in plaats van één. Dat klinkt klein, maar een speler met drie steden haalt grondstoffen zo snel binnen dat de rest nauwelijks kan bijbenen.
Heb je net slechte dobbelsteengooien en komt er niets binnen? Dan is handelen de redding. Je kunt met andere spelers onderhandelen: twee tarwe voor een steen, of een hout voor een klei. Niemand is verplicht te handelen, dus soms moet je iets weggeven wat de ander ook nodig heeft. Die onderhandeling is waar veel van de spanning zit.
Naast bouwen kun je ontwikkelingskaarten kopen. De Ridder is de bekendste: je verplaatst de rover naar een tegel en steelt een grondstof van een tegenstander. Wie de meeste Ridders speelt, krijgt de Grootste Leger-kaart, goed voor twee bonuspunten. Wie als eerste tien punten heeft, wint. Wil je alles rustig nalezen voordat je begint? Download dan de spelregels van Catan als PDF en je bent binnen een avond klaar om te spelen.
Kies jouw versie
Weet je nog niet welke versie bij jou past? Hieronder vind je een overzicht van alle Catan spellen, van het basisspel tot de uitbreidingen en losse varianten. Klik op een titel om direct naar dat onderdeel te springen.
Het basisspel
De uitbreidingen (hiervoor heb je altijd het basisspel nodig)
- Catan Zeevaarders
- Catan Steden en Ridders
- Catan Piraten en Ontdekkers
- Catan Kooplieden en Barbaren
- Uitbreiding voor 5-6 spelers
- Catan Helpers
3D en speciale edities
Catan Starfarers
Losse thema-edities (geen basisspel nodig)
- Catan New Energies
- Catan Dawn of Humankind
- A Game of Thrones Catan
- Catan Rise of the Inkas
- Catan Family Edition
- Settlers of America
Catan voor onderweg
Kinderspel
Catan Het Duel
Het basisspel en zijn uitbreidingen
Ken je het basisspel al van buiten en wil je meer? Dan begint het pas echt interessant te worden. Elke uitbreiding voegt een nieuw mechanic toe dat het spel fundamenteel verandert, van scheepvaart en onontdekte eilanden tot barbarenhordes die je steden bedreigen. Hieronder vind je alle uitbreidingen op een rij, van de meest toegankelijke tot de meest uitdagende.
Catan

3-4 spelers | 10+ | 60-120 min.
Alles begint hier. Je legt het bord elke keer anders neer, waardoor geen enkel potje hetzelfde verloopt. Met grondstoffen bouw je wegen, nederzettingen en steden, en tussendoor onderhandel je met andere spelers om te krijgen wat je nodig hebt.
De regels zijn binnen tien minuten te begrijpen, maar een goede strategie kost meer dan één avond. Bijna alle uitbreidingen combineer je met dit basisspel, dus je investering loont ver voorbij de eerste potjes.
Catan Zeevaarders

3-4 spelers | 10+ | 75 min.
Het basisspel speelt zich af op één eiland. Catan Zeevaarders opent de oceaan. Je bouwt schepen van hout en wol en vaart naar onontdekte eilanden, waarvan de tegels met de achterkant omhoog liggen totdat je er naartoe vaart. Elk van de acht scenario’s legt het bord anders neer en heeft eigen doelen, waardoor dit de uitbreiding is met de meeste herhalingswaarde.
Catan Steden en Ridders

3-4 spelers | 12+ | 120 min.
Terwijl jij je steden uitbouwt, nadert een barbarenschip de kust. De kracht van dat schip groeit mee met het aantal steden op het bord, en wie de zwakste verdediging heeft als de barbaren aanvallen, verliest een stad.
Dat dwingt iedereen om niet alleen punten te jagen maar ook ridders te trainen. Daarnaast bouw je in Catan Steden en Ridders je steden uit in drie richtingen, politiek, wetenschap en handel, elk met eigen voordelen. Reken op een uur extra speeltijd ten opzichte van het basisspel.
Catan Piraten en Ontdekkers

2-4 spelers | 12+ | 90-120 min.
Niet alleen ontdekken, ook verdedigen. In Piraten en Ontdekkers vaar je naar nieuwe eilanden om er vestigingen te stichten, maar piraten hebben zich al genesteld in de onontdekte gebieden en blokkeren jouw routes.
Laad je schepen met vis en specerijen voor extra beloningen, en race naar goud en roem via vijf verschillende scenario’s. Dit is de meest avontuurlijke uitbreiding in de reeks en vraagt om spelers die de basisregels al goed beheersen.
Catan Kooplieden en Barbaren

2-4 spelers | 10+ | 60-120 min.
Vijf scenario’s en vier varianten in één doos, waaronder een speciale versie voor twee spelers. In Catan Kooplieden en Barbaren rijd je met wagens over het eiland om goederen van de ene naar de andere stad te brengen, vist in de catansche rivieren of verdedigt de kust tegen barbaarse aanvallen.
Scenario’s en varianten zijn vrij te combineren, waardoor er telkens een andere versie van Catan op tafel ligt. Toegankelijker dan Steden en Ridders, maar met net zoveel variatie.
Uitbreiding voor 5-6 spelers

5-6 spelers | 10+ | 90 min.
De uitbreidingen voor 5 en 6 spelers bestaan voor het basisspel, Zeevaarders, Steden en Ridders, Piraten en Ontdekkers en Kooplieden en Barbaren. Je hebt ze niet nodig om te spelen, maar zonder zijn deze spellen beperkt tot vier spelers. Elke uitbreiding vergroot het bord, voegt extra speelstukken toe en past de regels licht aan zodat het spel met meer spelers soepel blijft lopen.
Catan Helpers

3-6 spelers | 10+ | 60-90 min.
Twaalf unieke personages, elk met een eigen vaardigheid die je eenmaal per ronde kunt inzetten. De ene helper bouwt tijdelijke wegen, de andere helpt bij het verjagen van de rover of geeft je een extra ontwikkelingskaart. De Helpers voegen geen grote nieuwe regels toe maar geven het basisspel net genoeg variatie voor spelers die het volledig kennen.
3D en speciale edities
Niet elke versie van Catan is gemaakt om mee te spelen. Soms is het ook gewoon mooi om naar te kijken. De edities hieronder zijn bedoeld voor spelers die meer willen dan kartonnen tegels, of die meteen een complete verzameling in huis willen halen zonder losse aankopen.
Catan Big Box

2-6 spelers | 10+ | 60-120 min.
Alles in één doos. De Catan Big Box bevat het basisspel, de uitbreiding voor 5 en 6 spelers, meerdere extra scenario’s en twee bonusuitbreidingen: de Beste Vrienden-uitbreiding en een seizoensvariant met de Paashaas en de Kerstman.
De scenario’s combineer je vrij met het basismateriaal, zodat geen enkel potje hetzelfde is. Voor wie meerdere losse aankopen overweegt, is dit bijna altijd de slimmere keuze. Alles klaar om te spelen voor maximaal zes spelers.
Catan 3D Edition

3-4 spelers | 10+ | 45-90 min.
De graanvelden rijzen op uit het bord, de bergen steken omhoog en de steden nestelen zich tussen de hellingen. De terreintegels zijn eigenhandig gebeeldhouwd door ontwerper Klaus Teuber en met de hand geverfd.
De spelregels zijn identiek aan het basisspel, maar de tafelervaring is een heel andere. Wie verder wil, kan de bijbehorende 3D Expansion aanschaffen die Zeevaarders en Steden en Ridders in hetzelfde formaat toevoegt. Reguliere kartonnen uitbreidingen zijn niet compatibel.
Catan Starfarers
Catan in de ruimte. Dat klinkt vergezocht, maar Starfarers is al tientallen jaren een van de meest geliefde spin-offs in de Catan-familie. Het basisspel is volledig herzien met nieuwe componenten en verfijnde regels, en staat compleet op zichzelf. Je hebt geen basisspel nodig om te beginnen.
Catan Starfarers

3-4 spelers | 14+ | 120 min.
Het midden van het derde millennium. Je reist met een ruimteschip naar verre planeten op zoek naar grondstoffen, sluit handelsallianties met buitenaardse beschavingen en verdedigt jezelf tegen ruimtepiraten en wormgaten. Het bord is variabel opgebouwd, waardoor elke sessie een andere galaxy oplevert.
Starfarers is een volledig zelfstandig spel met zijn eigen mechanismen, los van het klassieke Catan. Wil je met meer mensen spelen, de uitbreiding voor 5 en 6 spelers voegt niet alleen extra speelstukken toe maar ook een nieuwe mysterieuze beschaving, de Travelers, waarmee je bovennatuurlijke handelsvoordelen kunt verdienen.
Starfarers: New Encounters

3-4 spelers | 12+ | 120-150 min.
Drie nieuwe scenario’s voor wie het basisspel van Starfarers al goed kent. Je spoort een verloren volk op voor de Galactic Council, jaagt op piratenleider Hog Kahm en onderzoekt een stel reusachtige ruimte-amoeben die chaos veroorzaken in je sterrenstelsel.
Elk scenario heeft eigen regels en nieuwe fysieke speelstukken, waaronder piratenkapsulen en amoebe-figuren. Vereist de nieuwe editie van Catan Starfarers, niet compatibel met de originele versie uit 1999.
Catan Starfarers Duel

2 spelers | 12+ | 75 min.
Een wormgat heeft je en je tegenstander naar een onbekend deel van de ruimte gezogen. Vanaf daar bouw je elk je eigen netwerk op: planeten verkennen, grondstoffen verzamelen, kolonies stichten en handelsrelaties aangaan met vier buitenaardse rassen.
Wie als eerste de missies van de Galactic Council voltooit, wint. Dit is een volledig herziene versie van het klassieke Starship Catan uit 2001, aangevuld met vijf tutorialmissies voor nieuwe spelers. Geen basisspel vereist.
Losse thema-edities
Elk van deze spellen staat volledig op zichzelf. Je hebt geen basisspel nodig om te beginnen, en elk neemt het vertrouwde Catan-systeem mee naar een compleet andere setting, van prehistorisch Afrika tot het IJzeren Troon.
Catan New Energies

3-4 spelers | 14+ | 90 min.
Fossiele brandstoffen zijn goedkoop maar veroorzaken vervuilingsgebeurtenissen die de grondstofproductie van alle spelers verstoren. Investeer je in windenergie en zonnepanelen, dan worden die vervuilingsgebeurtenissen vervangen door beloningen. De keuze tussen goedkoop en duurzaam bepaalt het verloop van het spel.
Wie het meest duurzaam speelt, wint niet automatisch, maar als het vervuilingsniveau te hoog oploopt en het spel in een ramp eindigt, wint de groenste speler. Volledig gemaakt van hout en papier, geen plastic.
Catan Dawn of Humankind

3-4 spelers | 12+ | 90 min.
Driehonderdduizend jaar geleden vertrokken de eerste mensen vanuit Afrika. In Dawn of Humankind begeleid je een tak van de menselijke stamboom: grondstoffen verzamelen, migreren naar nieuwe gebieden en je beschaving laten groeien door technologie en cultuur te ontwikkelen.
De klassieke Catan-mechanismen zijn de basis, maar er zijn genoeg nieuwe elementen om dit als een zelfstandig spel te laten aanvoelen. Wie zijn beschaving het best ontwikkelt en laat gedijen, wint.
A Game of Thrones Catan

3-4 spelers | 14+ | 60-90 min.
Je bent een Broeder van de Nachtwacht en bouwt infrastructuur in het Geschenk, het vruchtbare gebied ten zuiden van de Muur. Tegelijk moet je de Muur bemannen en verdedigen tegen wildlingaanvallen vanuit de Frostfangs.
Bouwen trekt wildlings aan, dus elke nederzetting die je plaatst maakt de dreiging groter. Elke speler heeft een eigen held met unieke vaardigheden. Als de wildlings drie keer de Muur doorbreken, wint de speler met de meeste bewakers, niet de speler met de meeste punten.
Catan Rise of the Inkas

3-4 spelers | 12+ | 90 min.
Beschavingen rijzen op en vergaan. In Rise of the Inkas bouw je met een stam, maar op een gegeven moment bereikt die stam zijn hoogtepunt en moet je hem laten uitsterven. Je haalt je wegen van het bord, bedekt je nederzettingen met struikgewas en begint met een nieuwe stam op een andere plek.
Je oude nederzettingen blijven grondstoffen opleveren zolang ze staan, maar tegenstanders kunnen ze inpikken. Wie als eerste een derde stam volledig ontwikkelt, luidt het Inca-tijdperk in en wint.
Catan Family Edition

3-4 spelers | 10+ | 60-90 min.
Binnen een kwartier uitgelegd en meteen speelklaar voor het hele gezin. De bordopstelling ligt vast, de regels zijn vereenvoudigd en nieuwe spelers hoeven geen stapel uitzonderingen te onthouden. Ideaal als eerste kennismaking met Catan voor gezinnen met kinderen of spelers die nog nooit eerder het spel hebben gespeeld. Let op: de reguliere Catan-uitbreidingen zijn niet compatibel met deze editie.
Settlers of America

3-4 spelers | 14+ | 90-150 min.
De negentiende eeuw. Amerika breidt zich uit richting het westen en jij stuurt kolonisten op pad om steden te stichten en spoorwegen aan te leggen. Grondstoffen verzamelen en handelen werken zoals in het klassieke Catan, maar het doel is anders: je wint door als eerste acht goederen af te leveren bij de steden van je tegenstanders via je spoorwegnetwerk. Samenwerking en concurrentie lopen constant door elkaar, en hoe groter je netwerk, hoe meer mogelijkheden je hebt.
Catan voor onderweg

Niet elk moment is geschikt voor een uur Catan aan tafel. Voor die momenten is er een heel scala aan compacte versies. De Traveler is een reiseditie met het volledige basisspel in een kleinere doos. De ZIP! Edition is nog compacter en makkelijk mee te nemen.
On the Road en Struggle for CATAN zijn kaartspelvarianten waarmee je het Catan-gevoel terugvindt zonder bord. Het Dice Game vervangt het bord door dobbelstenen, en de Logic Puzzle is een puzzelvariant voor wie Catan ook als solo-uitdaging wil beleven. Klein van formaat, maar herkenbaar Catan.
Catan Junior

Catan voor de jongste spelers, maar ook prima te spelen met het hele gezin. In plaats van nederzettingen bouw je piratenschepen en schuilplaatsen op een eilandenkaart. De regels zijn eenvoudiger dan het basisspel, de handel werkt op een kindvriendelijkere manier en de rover is vervangen door de Spookkapitein.
Toch zijn er genoeg keuzes om het spel ook voor volwassenen interessant te houden. Spelbaar met twee spelers, wat veel Catan-varianten niet bieden.
Catan Het Duel

Catan voor twee, volledig in kaartspelvorm. Je bouwt elk je eigen vorstendom op zonder gedeeld bord en vecht om grondstoffen, routes en punten. Van een korte introductie tot een volledig duel van de prinsen: het spel ontvouwt zich stap voor stap naarmate je verder komt.
Twee uitbreidingen breiden het spel verder uit. Era of Enlightenment voegt nieuwe themasets toe die het spel veelzijdiger maken, Era of Darkness doet hetzelfde maar met een donkerdere toon en extra uitdaging. Beide uitbreidingen zijn los van elkaar te gebruiken.